1395© کلیه حقوق برای وب سایت دیدبان زندگی محفوظ است.

هیچ‌ بارگذاری روی زاینده‌رود نباید انجام گیرد

سمیه سهرابی

زاینده رود به عنوان بزرگ‌ترین جریان آبی منطقه مرکزی ایران در سال های اخیر با پدیده خشکسالی، افزایش برداشت و سوء مدیریت منابع آب مواجه و در محل پایین دست در بیشتر ماه های سال با خشکی رو به رو است. شاید بتوان گفت: مهم‌ترین مشکل زیست محیطی استان اصفهان خشکی زاینده رود است؛ اما بعد از کش و قوس های فراوان و با توجه به دغدغه همیشگی شهروندان اصفهانی دکتر حسن روحانی در وعده های انتخاباتی خود، خبر از احیای این رودخانه را داد. قولی که حالا بعد از چند ماه نه تنها سازوکار مشخصی برای به وقوع پیوستنش نیست؛ بلکه داستان سریالی ناخوشایند بارگذاری‌ها بر رودخانه مظلوم شهرمان باز هم ادامه داد. طرح بن-بروجن بارگذاری جدید بر زاینده رود است که اتفاقا با سرعت در حال اجرایی شدن است. دکتر محمد کوشافر، استاد دانشگاه به سوالات اصفهان زیبا در مورد پروژه بن-بروجن پاسخ داد.

این طرح از کی کلید خورد و آیا طرح بن بروجن حال زاینده رود را بدتر خواهد کرد؟
چندین سال در قالب طرح و پروژه مطرح بود. در دولت آقای احمدی نژاد مطرح و در دولت آقای روحانی جدی و اجرایی شد. به طوری که در سفر تابستان ۹۳ رئیس جمهور محترم به استان چهارمحال و بختیاری عملیاتی شد. هر بارگذاری روی زاینده رود وضعیت زاینده رود را بسیار بحرانی تر می کند. چه در استان اصفهان و چه در استان چهارمحال وبختیاری. یکی از این بارگذاری ها پروژه انتقال آب بن- بروجن است که با توجه به مقدار آبی که برداشت می کند، بیش از۴۰ میلیون متر مکعب در سال، قطعا بر زاینده رود اثرگذار است. در این پروژه آب به وسیله خط لوله و پمپاژ از حوضه زاینده رود در پایین دست سد، به حوضه کارون انتقال می یابد.

 

قرار بود طرح بن – بروجن از طریق سبزه کوه در حوضه کارون تامین آب شود و آب می توانست بدون نیاز به پمپاژ به این طرح انتقال یابد؛ اما این طرح کنار گذاشته و قرار شد آب از حوضه زاینده رود دوباره برداشت شود. چرا؟
اینکه چرا این اتفاق افتاد از تصمیم گیران باید پرسید نه از من. این سوالی است که آنها باید جواب بدهند؛ ولی اگر ما براساس آمایش سرزمین حرکت کنیم، وضعیت الان بهتر می بود. از هر سرزمینی اگر متناسب باویژگی هایش استفاده نشود به سمت ناپایداری سوق می یابد ضمن آنکه بر دیگر اکوسیستم‌ها نیز اثرگذار است و به سرزمین فشاری بیش از توانش تحمیل می شود. اینکه این آب به چه بهایی انتقال پیدا می کند و بعدا چه استفاده هایی از آب های موجود خواهد شد و چه اثراتی بر سرزمین خواهد گذاشت سوالاتی است در زمان تصمیم گیری توجهی به آنها نشده است.در طرح گفته شده برای شرب و صنعت. آیا نیاز است که آنجا صنعت مستقر شود؟ چقدر نیاز است؟ آیا کاربری‌های دیگری نمی توانست این سرزمین داشته باشد؟ اینها سوالاتی است که آمایش سرزمین پاسخ می دهد. در آمایش سرزمین کاربری را ویژگی های سرزمین تعیین می کند و یکی از مهم ترین این ویژگی ها آب است. پس استفاده های موجود بر اساس میزان آب باید تعیین و طراحی شود. در هر طرح توسعه‌ای در این منطقه در استان چهارمحال و بختیاری، استعدادهای فراوان سرزمین و مردمان لایق بیش از پیش باید مورد توجه باشند. اصفهان تجربه خوبی از بارگذاری‌های صنعتی بیش از توان سرزمین طی سال‌های گذشته نداشته است و آلودگی هوا یکی از پیامدهای مهم و ناگوار این اقدام بوده است و ای کاش از این توسعه نامتوازن در هیچ کدام از استان‌های کشور الگوبرداری نشود.

 

حال این سوال مطرح می شود که آیا اجرای طرح بهشت آباد و سد و تونل سوم کوهرنگ جبران برداشت آب طرح بن- بروجن را می کند یا خیر؟
چه اصراری داریم که آب را از یک حوضه به حوضه دیگر منتقل کنیم و بعد دوباره از حوضه مقصد به مبدا طرح انتقال آب اجرا کنیم! اما بدون توجه به اینکه موافق یا مخالف انتقال آب باشیم، مقیاس زمانی هم مهم است. سرعت پیشرفت پروژه‌های مورد سوال همسان نیست؛ بنابراین حتی اگر کسر آب زاینده رود ناشی از انتقال آب بن- بروجن، توسط این پروژه‌ها تامین شود، بن- بروجن قبل از بهشت آباد و کوهرنگ سه بهره برداری خواهد شد و اثرات سو و غیر قابل جبرانش را بر حوضه زاینده رود و تالاب گاوخونی وارد خواهد کرد.برای اینکه بتوان زاینده رود را نجات دارد، اولین کاری که باید انجام داد، این است که هیچ بارگذاری در هر مقیاسی نباید در این حوضه انجام شود. یعنی در شرایطی که در سال ۹۲ این موضوع مصوب شداز آن تاریخ به بعد دیگر نباید هیچ بارگذاری انجام می‌شد که متاسفانه اتفاق افتاده است.

 

و حتما بحران آب در اصفهان و وجود چنین پروژه هایی نگرانی ها را بیشتر کرده است؟
همه می‌دانند که بحران آب در اصفهان بسیار جدی است و خسارت های خیلی سنگینی در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی نه تنها به اصفهان بلکه به کشور وارد می کند. اگر این موضوع الان مدیریت نشود سال های دیگر فرصت جبران نخواهیم داشت. یکی از ابتدایی ترین کارهای مدیریتی که می توان انجام داد این است که بدانیم نباید در نقطه ای از کشور که دچار بحران آب است، برداشت جدید آب تعریف کنیم. کاری هم به استان نداریم و هر برداشت جدید آب در هرنقطه ای از این حوضه چه اصفهان چه چهارمحال و بختیاری به وخیم تر شدن اوضاع زاینده رود منجر خواهد شد.

 

آیا شما موافقید که نگاه تبعیض آمیز امروز شرایط زاینده رود را حادتر از گذشته کرده و این رودخانه دائمی را به رودخانه ای فصلی مبدل کرده است؟
حداقل می توان گفت نگاه دوگانه وجود دارد؛ در شرایطی که برخی یا مراکزی بدون وقفه با طرح‌های انتقال آب مخالفت می‌کنند، وقتی صحبت از انتقال آب حوضه به حوضه بن -بروجن می شود یا سکوت کرده و یا آن را تایید می کنند. در هرحال مدیریت منابع آب ایران نیاز به بازنگری دارد و ابهامات موجود که شما در سوالتان اشاره داشتید رفع شود.

 

راه کارهایی که می توان برای احیای زاینده رود داشت به ویژه در ارتباط با پروژه بن -بروجن چیست؟
اولین راه کار این است که هر بارگذاری جدید در هر نقطه از حوضه زاینده رود بدون توجه به مرزهای جغرافیایی متوقف شود. یکی از مصادیق این بارگذاری ها طرح انتقال آب بن -بروجن از حوضه زاینده رود به حوضه کارون است و این کار به تصمیم سازی واجرا و مدیریت مشارکتی و مقتدر نیاز دارد.

 

و آخرین سوال این است که در بین وعده های انتخاباتی آقای روحانی پر آب شدن زاینده رود مورد توجه قرار گرفت. فکر می کنید آیا این وعده محقق می شود وزاینده رود از رودخانه فصلی به دایمی تبدیل می شود؟
مردم اصفهان منتظر اجرای قول رئیس جمهور محترم هستند وکسی هم که قول می دهد حتما فرایند قول خودش را پیش رو دارد؛ ولی با سازو کار فعلی و شرایط موجود زاینده رود چشم انداز مناسبی برای وقوع این قول وجود ندارد. باید توجه داشته باشیم که در طرح این موضوع از طرف رئیس جمهور محترم نکته مهمی نهفته است و آن درک اهمیت این رودخانه تمدن ساز فلات مرکزی ایران برای کشور در نگاه ایشاناست.

برچسب ها
امتیاز به این مقاله
بدون نظر

پیام بگذارید