1395© کلیه حقوق برای وب سایت دیدبان زندگی محفوظ است.

پارادایم جدید آب

حمید پشتوان

نگاهی اجمالی به تاریخ تمدن نشان می‌دهد که انســـان در سد‌ه‌های مــــخــــتــــلـــــف، راه و رســــم‌هـــــا و جهـــت‌گیری‌هــای مختلفـــــی را در بهره‌برداری از منابع آب اتخاذ کرده است. انسان‌ دیرزمانی است که راه‌های مهار، ذخیره، تمیزکردن و استفاده بهتر از منابع آب شیرین را در تلاش برای کاستن از آسیب‌پذیری در برابر جریان نامنظم رودخانه و بارندگی غیر قابل پیش‌بینی جستجو کرده است. تمدن‌های کشاورزی اولیه در مناطقی شکل گرفتند که بارندگی و رواناب می‌توانست به آسانی و اطمینان‌بخش بهره‌برداری شود. ساخت نخستین کانال‌های آبیاری، کشاورزان را قادر ساخت در مناطق خشک‌تر به‌ کشت و زرع بپردازند و فصول طولانی‌تر کشت را امکان‌پذیر ساخت. رشد شهرها، پیشرفت در علوم مهندسی عمران و هیدرولوژی را ضروری ساخت، چون تامین آب می‌بایستی از منابع دورتر صورت گیرد. جوامع صنعتی مدرن، چرخه آب را با ساخت بی‌سابقه طرح‌های عظیم مهندسی برای کنترل سیلاب، آبرسانی، تولید برقابی و آبیاری تغییر داده‌اند.در هزاره جدید، فرایند دینامیک مدیریت منابع آب شیرین و تقاضای انسان برای آب، دوباره در حال تغییر است. این تغییرات را می‌توان «پارادایم جدید آب» نامید. این تغییر چندین مولفه دارد: دورشدن از اتکای صرف و حتی اولیه به یافتن منابع جدید برای تامین تقاضاهای جدید؛ تاکید بر گنجاندن ارزش‌های اکولوژیکی در سیاست آب؛ تاکید مجدد بر تامین نیازهای پایه‌ای انسان به خدمات آب؛ و قطع آگاهانه پیوند رشد اقتصادی و مصرف آب. مصادیق و شواهد نواندیشی در مدیریت آب همچنان در حال افزایش است.رویکردهای سنتی در برنامه‌ریزی آب، در حالی که هنوز هم در برخی نهادهای برنامه‌ریزی آب قویا تسلط دارند، تغییر را آغاز می‌کنند. سرمایه‌گذاری پیوسته در پروژه‌های بزرگ که آب بیشتر را برای اقشار خاص فراهم می‌کند، از سوی کسانی که معتقدند اولویت بایستی به طرح‌هایی داده شود که نیازهای برآورده‌نشده پایه‌ای انسان را تامین می‌کنند به چالش کشیده می‌شود. اکنون این موضوع مطرح است که توانایی کشورها در تولید غذای کافی برای تغذیه جمعیت رو به رشد جهان و رساندن به جایی که نیاز وجود دارد، با این مسئله که کجا و چه زمان آب ‌شیرین موجود است رابطه تنگاتنگ و پیچیــده‌ای دارد. تصمیمـــاتــــی که امروز درباره سیاست آب گرفته می‌شود، بر اینکه آیا مـــردم در دهه‌های پیش ‌رو نیز از سوء تغذیه رنج می‌برند تاثیر خواهد گذاشت. پتانسیل زیادی برای ارتقـــای «بازدهی آب» در تولید غذا، با تغییر الگوهای کشت به سمت کشت‌هایی که برای تولید هر کالری، آب کمتری نیاز دارند، با اصلاح شیوه‌های تلف‌کننده آب و با تغییر رژیم غذایی و فعال‌کردن بازارهای بین‌المللی وجود دارد.اکنون روند جدیدی برای برچیدن یا توقف بهره‌برداری سدهایی که دیگر منافع چندانی عرضه نمی‌کنند یا پیامدهای زیست‌محیطی آنها به حدی است که حذف‌شان را توجیه می‌کند ظهور کرده است. هم‌اکنون نزدیک به ۵۰۰ سد در ایالات متحده حذف شده‌اند و جنبش احیای رودخانه‌ها در حال شتاب‌گرفتن است.به همان نسبت که راهکارهای سنتی تامین آب (ساخت سد یا حفر چاه)، نامناسب‌تر یا گران‌تر می‌شود، راهکارهای نامتعارف عرضه روز به روز توجه بیشتری را به خود جلب می‌کنند. در برخی شهرها، سازمان‌های تامین آب به این نتیجه رسیده‌اند که پساب شهری می‌تواند یک منبع به‌ شمار آید، نه مایه دردسر و برای مقاصد مختلفی مثل آبیاری فضاهای سبز و حتی آب شرب استفاده شود. چندین راهکار نامتعارف دیگر نیز نگاه‌ها را به خود جلب می‌کنند، از جمله تکنولوژی شیرین‌کردن آب در مقیاس بزرگ و کوچک، بازیافت آب و استفاده مجدد و تکنیک‌هایی مثل جمع‌آوری مه. تطبیق تقاضاهای آب با منابع موجود (با کمیت‌های مختلف) می‌تواند محدودیت‌های عرضه آب را کاهش، قابلیت اعتماد سیستم را افزایش دهد و مشکلات دفع پرهزینه فاضلاب را حل کند.به ‌عنوان جایگزینی برای توسعه زیرساخت‌های جدید، اکنون تلاش‌هایی برای بازاندیشی در برنامه‌ریزی و مدیریت آب صورت می‌گیرد. برخی کشورها و نیز سازمان‌های بین‌المللی توسعه، در حال بازاندیشی درباره سیاست آب هستند و تاکید بیشتری روی اصولی که بازتاب ارزش‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و فرهنگی است، می‌کنند. از میان اصول مهمی ‌که به نظر می‌رسد در تمامی رویکردهای جدید مشترکند می‌توان موارد زیر را برشمرد:
نیازهای پایه‌ای انسان به آب شرب و دفع بهداشتی فاضلاب بایستی برآورده شود.
نیازهای پایه‌ای اکوسیستم به آب بایستی برآورده شود.
استفاده از گزینه‌های غیرسازه‌ای برای تامین نیازها بایستی اولویت داشته باشد.
اصول اقتصادی بایستی بیشتر و اطمینان‌بخش‌تر در مصرف و مدیریت آب به‌کار گرفته شود.
شبکه‌های جدید آبرسانی، در صورت ضرورت، بایستی انعطاف‌پذیر بوده و نهایت بازدهی را داشته باشند.
سازمان‌های دولتی، افراد، سازمان‌های پژوهشی مستقل و دیگر ذینفعان بایستی همگی در تصمیمات مدیریت آب نقش داشته باشند.

منبع: زیست‌آنلاین

برچسب ها
امتیاز به این مقاله
بدون نظر

پیام بگذارید